Przelicznik jednostek długości – sprawdź 302 jednostki

Wpisz liczbę w polu Konwertuj z i wybierz jej jednostkę z listy pod polem, a pod polem Konwertuj na wybierz jednostkę, na którą chcesz ją zamienić. Wynik pojawia się już podczas pisania. Działa to też w drugą stronę: gdy wpiszesz liczbę w polu Konwertuj na, przelicznik policzy wartość dla pierwszego pola.

Obie listy mają te same 302 jednostki podzielone na grupy. Na początku stoją jednostki najczęściej używane, zaraz za nimi dawne miary polskie, rosyjskie i biblijne, a dalej jednostki metryczne, imperialne, żeglarskie, astronomiczne, dawne miary innych krajów, japońskie, chińskie i starożytne.

Jednostki nie musisz szukać na liście. Wpisz ją razem z liczbą, np. „12 cali” albo „6 stóp”, a przelicznik sam ustawi jednostkę przy polu i napisze pod nim, którą wybrał.

Niektóre nazwy mają kilka odmian, bo w różnych miastach i epokach oznaczały inną długość. Gdy wpiszesz samo „łokieć”, przelicznik weźmie łokieć koronny (warszawski), którego wzorzec komisja skarbowa przyjęła w 1764 roku dla całej Rzeczypospolitej[1], i dopisze pod polem, że łokci jest kilka, a inny wybierzesz z listy. Tak samo działają m.in. same nazwy sążnia, pręta, linii, ligi i stadionu.

Wiele dawnych jednostek nie ma jednej wartości, bo wzorce się nie zachowały albo źródła podają różne długości. Gdy wybierzesz taką jednostkę, pod polami pojawi się linijka z wartością, z której liczymy, a gdy źródła się różnią, także z ich zakresem. Wynik ma wtedy tylko tyle cyfr, ile uzasadniają źródła.

Przycisk Kopiuj wynik kopiuje liczbę z pola Konwertuj na, a Wyczyść wszystko czyści oba pola.

Cal ma dokładnie 2,54 cm, stopa 30,48 cm, a jard 91,44 cm. Te liczby są dokładne, bo od 1959 roku jard ma z definicji 0,9144 m[2]. Brytyjska ustawa o miarach z 1985 roku wylicza z niego pozostałe jednostki: stopa to jedna trzecia jarda, cal jedna trzydziesta szósta jarda, a mila 1 760 jardów[3]. Dlatego mila ma dokładnie 1 609,344 m.

W calach podaje się w Polsce przekątną ekranu, rozmiar felg i średnice rur, więc telewizor 55-calowy ma przekątną 139,7 cm. Stopy i cale spotkasz przy wzroście podawanym w USA i Wielkiej Brytanii: 6 stóp to 182,88 cm. Mile stoją na znakach drogowych w Wielkiej Brytanii i USA, a 100 mil to 160,9344 km.

Mila morska to inna jednostka niż zwykła mila. Ma 1 852 m i odpowiada w przybliżeniu jednej minucie kątowej łuku południka, dlatego posługują się nią nawigatorzy na morzu i w lotnictwie[4].

Cale na centymetry zamienisz, mnożąc przez 2,54, a centymetry na cale, dzieląc przez tę samą liczbę. Gotowe tabele dla pojedynczych par mają konwerter cali na cm, konwerter stóp na cm i konwerter mil na kilometry.

Podstawową jednostką długości w Międzynarodowym Układzie Jednostek Miar (SI) jest metr. Jego definicja opiera się na prędkości światła: metr to droga, którą światło przebywa w próżni w czasie 1/299 792 458 sekundy[5].

Pozostałe jednostki z tej grupy powstają z metra przez dodanie przedrostka. Mili oznacza jedną tysięczną, centy jedną setną, a kilo tysiąc, więc kilometr to 1 000 m. Najmniejszy przedrostek, quecto, oznacza 10⁻³⁰, a największy, quetta, 10³⁰. Te dwa oraz ronto i ronna Generalna Konferencja Miar przyjęła na posiedzeniu w listopadzie 2022 roku[5]. Na liście stoją wszystkie jednostki od quectometra do quettametra, a nanometry i mikrometry spotkasz w nauce i technice, np. przy długości fali światła albo grubości folii.

Mikrometr przez lata nazywano mikronem. Polskie rozporządzenie o legalnych jednostkach miar z 1919 roku wymienia mikron jako jedną tysięczną milimetra[6], a Generalna Konferencja Miar w latach 1967–1968 przestała go uznawać za jednostkę do stosowania obok SI[5]. W polu możesz wpisać „5 mikronów”, a przelicznik ustawi mikrometr.

Grupa Metryczne spoza układu SI ma trzy jednostki oparte na metrze. Angstrem to jedna dziesiąta nanometra, czyli 1 × 10⁻¹⁰ m. Nie należy do układu SI i nie jest w Polsce legalną jednostką miar, ale chemicy i fizycy podają w nim rozmiary atomów i długości wiązań chemicznych[7]. Miriametr, czyli 10 km, rozporządzenie z 1919 roku zaliczało do legalnych jednostek długości razem z kilometrem i mikronem[6].

Mila skandynawska też ma 10 km. Taką długość mila ma w Szwecji i Norwegii od 1889 roku. Używa się jej głównie w mowie potocznej, a szwedzkie znaki drogowe podają odległości wyłącznie w kilometrach. Spalanie samochodów w obu krajach podaje się jednak w litrach na milę, także w dokumentach urzędowych[8].

Oprócz cala, stopy, jarda i mili kraje anglojęzyczne mają jednostki, które przetrwały w jednej dziedzinie: przy koniach, w miernictwie gruntów, w wyścigach albo w technice. Wszystkie mają dokładną wartość w calach albo jardach, więc przelicznik liczy je bez zaokrągleń.

Hand, czyli dłoń końska

Hand ma 4 cale, czyli 10,16 cm. W wielu krajach anglojęzycznych mierzy się w nim wysokość koni, a w Anglii długość czterech cali ustalił dla niego statut Henryka VIII z 1540 roku[9]. Zapis „15.2 hh” nie oznacza 15,2 dłoni, tylko 15 dłoni i 2 cale, bo dłoń dzieli się na cztery cale[9]. Przelicznik czyta go właśnie tak, więc po wpisaniu „15.2 hh” pokaże 157,48 cm.

Ogniwo, łańcuch, pręt i furlong

Te jednostki pochodzą z miernictwa gruntów. Łańcuch mierniczy (chain) ma 22 jardy[3], czyli 20,1168 m, a ogniwo (link) to jego setna część, 20,1168 cm[2]. Łańcuch przetrwał jako długość boiska do krykieta, czyli odległość między bramkami[10]. Pręt angielski (rod), nazywany też pole albo perch, ma 16,5 stopy, czyli 5,0292 m[2].

Furlong to 220 jardów[3], czyli jedna ósma mili albo 10 łańcuchów. Dziś spotkasz go głównie w wyścigach konnych w krajach anglojęzycznych, choć Australia przeszła w wyścigach na metry w 1972 roku[11]. Gonitwa na 5 furlongów ma 1 005,84 m, a na mile przeliczysz ją w polu powyżej.

Sążeń angielski i liga lądowa

Sążeń angielski (fathom) ma 6 stóp, czyli 1,8288 m, a liga lądowa (league) 3 mile, czyli 4,828032 km[2].

Stopa geodezyjna i mila geodezyjna USA

Od 1893 do 1959 roku Stany Zjednoczone liczyły jard jako 3600/3937 metra. Gdy w 1959 roku jard dostał wartość 0,9144 m, pomiary geodezyjne w USA zostały przy dawnej stopie, równej 1200/3937 metra, którą nazwano stopą geodezyjną (US survey foot). Jest dłuższa od zwykłej stopy o dwie milionowe części, co na kilometrze daje 2 mm. NIST i amerykańska agencja NOAA wycofały ją z końcem 2022 roku i od 1 stycznia 2023 roku zalecają stopę 0,3048 m, a starej używa się już tylko przy dawnych mapach i dokumentach[2]. Na liście są obie jednostki tej rodziny: stopa geodezyjna USA i mila geodezyjna USA.

Mil i mikrocal

W technice spotkasz mil, czyli tysięczną część cala (0,0254 mm), w którym część amerykańskiego przemysłu podaje grubość[2], i mikrocal, czyli milionową część cala. Po polsku „10 mil” to dziesięć mil lądowych, dlatego przelicznik czyta „mil” po liczbie jako milę i pisze pod polem, że odmian jest kilka. Tysięczną część cala ustawisz z listy albo wpisem „thou”, np. „5 thou”.

Dawne jednostki angielskie, szkockie i irlandzkie

Ziarno jęczmienia (barleycorn) to trzecia część cala. Średniowieczny statut Composition of Yards and Perches wywodził cal z trzech suchych, okrągłych ziaren jęczmienia, a ziarno do dziś wyznacza krok rozmiarów butów w części krajów anglojęzycznych. Linia angielska to czwarta część ziarna, czyli dwunasta część cala[12].

Dawny jard dzielono na połowy, ćwiartki, ósemki i szesnastki, nazywane half-yard, span, finger i nail[2], dlatego na liście stoją piędź angielska (span), palec sukienniczy (finger) i gwóźdź sukienniczy (nail). Łokieć angielski (ell) miał 45 cali, czyli 114,3 cm. Używano go głównie w krawiectwie, a dziś jest przestarzały[13].

Szkocja miała własne miary długości do 1685 roku, gdy ustawa parlamentu szkockiego zastąpiła je angielskimi. Łokieć szkocki miał 37 cali[14]. W Irlandii odległości podawano w milach irlandzkich, dłuższych od angielskich: kamień milowy w Athlone podaje do Dublina 60 mil irlandzkich, czyli 76 mil angielskich[15].

Wartość mili morskiej, 1 852 m, ustaliła w 1929 roku międzynarodowa konferencja hydrograficzna w Monako[16]. Stany Zjednoczone przyjęły ją dopiero w 1954 roku, a Wielka Brytania w 1970 roku. Wcześniej brytyjska mila admiralicji miała 6 080 stóp, czyli 1 853,184 m, a amerykańska mila morska 6 080,2 stopy, czyli ok. 1 853,249 m[17]. Obie dawne mile są na liście, więc przeliczysz także odległości ze starych map i dzienników okrętowych.

Kabel to jedna dziesiąta mili morskiej, czyli 185,2 m[18]. Ta sama nazwa oznacza też inne długości. Kabel amerykański ma 120 sążni, czyli 720 stóp (219,456 m)[2]. Tradycyjny kabel brytyjski to 100 sążni, czyli 182,88 m[18][19], a Royal Navy liczyła kabel jako jedną dziesiątą mili admiralicji, czyli 608 stóp[19]. Ta druga odmiana stoi na liście jako kabel admiralicji, więc samo „kabel brytyjski” w polu oznacza 100 sążni.

Sążeń służy przede wszystkim do mierzenia głębokości wody. Większość współczesnych map morskich podaje głębokość w metrach, ale amerykańskie biuro hydrograficzne używa stóp i sążni, a każda mapa wyraźnie podaje swoje jednostki[20]. Szekla (shackle) to odcinek łańcucha kotwicznego: od 1949 roku 15 sążni, czyli 27,432 m, a wcześniej 12,5 sążnia[21]. Liga morska to dwudziesta część stopnia równika, czyli trzy mile morskie, 5,556 km[22].

Jednostka astronomiczna (au) wynosi dokładnie 149 597 870,7 km. Taką wartość przyjęła w 2012 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna[23]. Średnia odległość Ziemi od Słońca to w przybliżeniu 1 au, dlatego wygodnie podaje się w tej jednostce odległości w Układzie Słonecznym: Jowisz krąży średnio 5,203 au od Słońca, a Pluton 39,5 au[24]. Po polsku jednostkę astronomiczną skraca się czasem jako „j.a.”[24], a przelicznik przyjmuje oba zapisy, np. „5,2 au” albo „5,2 j.a.”.

Rok świetlny to droga, którą światło przebywa w próżni w ciągu roku juliańskiego, czyli 365,25 doby[25], więc ma 9 460 730 472 580,8 km. Rok świetlny nie ma ustalonego symbolu: Międzynarodowa Unia Astronomiczna uznaje skrót „ly”, a po polsku zwykle pisze się pełną nazwę[25]. Pole zrozumie oba zapisy, także odmienione, np. „4,2 lata świetlne”. Tak samo powstają krótsze jednostki tej rodziny: sekunda świetlna to 299 792,458 km, a ze Słońca do Ziemi światło biegnie około 8 minut i 20 sekund[25]. Przelicznik zamieni 1 au na ok. 8,32 minuty świetlnej. Na liście są też godzina świetlna i doba świetlna. Na kilometry i z powrotem przelicza konwerter lat świetlnych na km.

Parsek to odległość, z której promień orbity Ziemi widać pod kątem jednej sekundy łuku. Nazwę z pierwszych sylab słów „paralaksa” i „sekunda” wprowadził w 1913 roku brytyjski astronom Herbert Turner, a odległość gwiazdy w parsekach to odwrotność jej paralaksy w sekundach łuku[26]. Od 2015 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna definiuje parsek dokładnie jako 648 000/π jednostek astronomicznych[27], czyli około 3,26 roku świetlnego. W astronomii galaktycznej używa się kiloparseka, a w astronomii pozagalaktycznej i kosmologii megaparseka i gigaparseka, czyli miliona i miliarda parseków[26].

Promienie Ziemi, Jowisza i Słońca to umowne wartości nominalne, które Międzynarodowa Unia Astronomiczna przyjęła w 2015 roku do przeliczeń: równikowy promień Ziemi to 6 378,1 km, równikowy promień Jowisza 71 492 km, a promień Słońca 695 700 km[28]. Promień planety podany w promieniach Jowisza, np. 1,2, przeliczysz na kilometry, wybierając na liście pozycję promień Jowisza.

Grupa Fizyczne ma dwie stałe fizyczne, których wartości podaje zestaw CODATA 2022: promień Bohra, ok. 5,291772105 × 10⁻¹¹ m[29], i długość Plancka, ok. 1,616255 × 10⁻³⁵ m[30]. Obie wyznacza się z pomiarów obarczonych niepewnością, dlatego przelicznik traktuje je jak wartości przybliżone i nie dopisuje cyfr, których pomiar nie daje.

Dawne polskie miary długości opierały się na łokciu, a jego długość zmieniała się z epoką i regionem. Konstytucja sejmu piotrkowskiego z 1565 roku ustanowiła dla całej Polski łokieć krakowski, dzielony na 24 cale. W 1764 roku komisja skarbowa przyjęła za wzorzec łokieć przechowywany w magistracie warszawskim, nazywany dziś koronnym albo staropolskim[1]. Po rozbiorach rząd pruski wprowadził w 1796 roku łokieć wrocławski, a w Królestwie Polskim od 1 stycznia 1819 roku obowiązywały miary nowopolskie, aż 1 maja 1849 roku zastąpiły je miary rosyjskie[1]. W Galicji przechodzono stopniowo na miary galicyjskie i krakowskie, a od 1857 roku na austriackie[31].

Każda z tych miar jest na liście osobną jednostką, a nazwa mówi, z jakiego okresu albo miejsca pochodzi. Łokci w dawnej Rzeczypospolitej było kilkanaście, m.in. krakowski, chełmiński, warszawski, poznański, litewski, lubelski, podlaski, toruński, płocki, piotrkowski, sochaczewski, łęczycki i gdański[1]. Przelicznik ma te, których długość potwierdzają źródła.

Łokieć

Łokieć krakowski miał ok. 58,6 cm, a łokieć chełmiński, używany na północy Korony od XIV wieku, ok. 57,62 cm[32]. Łokieć koronny (warszawski) odpowiadał 264 liniom paryskim, czyli 0,595539 m[1], a przelicznik liczy go jako ok. 59,554 cm. Łokieć litewski był dłuższy: Biuletyn GUM podaje 65,0 cm[1], a Stamm ok. 65,5 cm[32].

Łokieć nowopolski miał dokładnie 57,6 cm, bo wszystkie miary nowopolskie miały proste wartości w metrach[33]. Łokieć wrocławski, wprowadzony przez Prusy w 1796 roku, odpowiadał 256 liniom paryskim, czyli ok. 57,749 cm. Biuletyn GUM podaje obok tej definicji liczbę 0,579184 m, która się z nią nie zgadza[1], dlatego przelicznik liczy z definicji. Kupon sukna na 10 łokci koronnych to ok. 5,9554 m.

Stopa, cal i linia

Stopa była połową łokcia, a cal dwunastą częścią stopy, więc łokieć miał 24 cale. Długość cala nie była dokładnie określona i mierzono go dwunastoma ziarnami jęczmienia[1]. Najmniejszą miarą z tej rodziny była linia: linia nowopolska miała dokładnie 2 mm. Na liście są stopa krakowska, stopa koronna (staropolska) i stopa nowopolska, a także cal koronny (staropolski), cal nowopolski i linia nowopolska.

Miary nowopolskie miały dwa rodzaje stóp i cali. W handlu liczono stopą 28,8 cm i ćwiercią, czyli 6 calami (14,4 cm). Miary rolne i budowlane używały stopy geometrycznej, która miała 10 cali geometrycznych, czyli 43,2 cm[33]. Dlatego cal geometryczny nowopolski ma 4,32 cm, a handlowy cal nowopolski tylko 2,4 cm.

Sążeń, pręt, laska i sznur

Do mierzenia gruntów i budowli służyły dłuższe miary. Sążeń miał 3 łokcie, pręt 7,5 łokcia, laska 2 pręty, a sznur mierniczy 10 prętów, czyli 75 łokci. W górnictwie liczono sążniem kopalnianym o długości 3,5 łokcia[32]. Sążeń staropolski miał według konstytucji z 1764 roku 1,787 m, a nowopolski 1,728 m, czyli 3 łokcie albo 6 stóp[34]. Pręt nowopolski to 4,32 m, a sznur mierniczy nowopolski 43,2 m[35]. Sążeń litewski miał według Wielkiej Encyklopedii Powszechnej PWN 1,940 m[36]. Na Podhalu sążeń nazywano siągą i dzielono na sześć siuhów, a ponieważ mierzono go rozpiętością ramion, nie miał jednej wartości[36].

Trzy sążnie krakowskie to ok. 5,27 m, a 20 prętów koronnych ok. 89,331 m.

Staje

Nazwa staja (staje, stajanie) pochodzi od „stać”, bo przy orce konie i woły przystawały albo nawracały na końcu bruzdy. Staje nie miało jednej długości. Statut Koronny liczył je jako 84 łokcie koronne, Gaworski jako 3 sznury, czyli 225 łokci, a Solski wymienia też staje geometryczne o 625 stopach geometrycznych[32]. Encyklopedia PWN podaje dla miar staropolskich staje, nazywane też zagonem, o długości 134 m[31]. Słowo miało też drugie znaczenie: odległość, którą koń przebywał między odpoczynkami[37]. W miarach nowopolskich staje milowe miało 1 066,8 m, a mila 8 staj[33], więc staje milowe było tak długie jak rosyjska wiorsta.

Mila polska

Mila polska też miała kilka długości, a dawne źródła rzadko podają te same liczby. Siemienowicz napisał w 1650 roku, że mila polska ma 19 850 stóp reńskich, czyli ok. 6 230 m. Solski wymienia trzy mile polskie, równe 4, 4,5 i 5 milom włoskim, a Stamm przyjmuje dla mili małej ok. 6 250 m z błędem do 50 m. Naroński pisał, że mila polska ma 12 000 łokci, czyli 160 sznurów, co zgadza się z milą średnią[32]. W Królestwie Polskim próbowano wprowadzić milę nowopolską z 8 staj, czyli ok. 8 534 m[33], ale się nie przyjęła, a po 1849 roku zastąpiła ją mila siedmiowiorstowa[32].

Odległość 5 mil polskich średnich to ok. 35,2 km, a 5 mil litewskich ok. 44,6 km. Wynik jest przybliżony, bo przybliżona jest sama mila, więc przelicznik podaje go z trzema cyframi.

Imperium Rosyjskie ustanowiło system miar w 1835 roku[38], a w Królestwie Polskim miary rosyjskie obowiązywały od 1849 roku[1], dlatego wiorsty i arszyny znajdziesz w dokumentach z zaboru rosyjskiego. Arszyn miał 28 cali angielskich, czyli 71,12 cm[39], i dzielił się na 16 wierszków. Trzy arszyny tworzyły sążeń rosyjski, równy 7 stopom[40], czyli 2,1336 m, a 500 sążni wiorstę[36], czyli 1,0668 km.

Wiorsty spotkasz na starych rosyjskich mapach, których skale dopasowano do tej jednostki: mapa jednowiorstowa ma skalę 1:42 000, dwuwiorstowa 1:84 000, a trzywiorstowa 1:126 000. Przy traktach pocztowych Królestwa Polskiego stały słupy wiorstowe, wprowadzone postanowieniem namiestnika z 28 września 1825 roku[38]. Odległość 30 wiorst to 32,004 km.

W zaborze pruskim, a także na Śląsku i Pomorzu, w dokumentach z XIX wieku spotkasz miary pruskie. Ustaliło je rozporządzenie z 16 maja 1816 roku. Podstawą była stopa reńska, zwana też pruską, dzielona na 12 cali po 12 linii, a z niej wynikały pozostałe miary: pręt (Rute) miał 12 stóp, mila 2 000 prętów, sążeń morski (Faden) 6 stóp, a łokieć berliński 25,5 cala[41]. Górnicy liczyli lachtrem, który od 1780 roku miał 80 cali[41]. Stopa pruska to ok. 31,3853 cm, a mila pruska ok. 7,53248 km.

Rozporządzenie o miarach i wagach Związku Północnoniemieckiego z 17 sierpnia 1868 roku wprowadziło system metryczny od 1 stycznia 1872 roku. Zostawiło przy nim stare nazwy: centymetr nazwało nowym calem (Neu-Zoll), milimetr kreską (Strich), dekametr łańcuchem (Kette), a za miarę odległości przyjęło milę o długości 7 500 m[42]. Dlatego na liście nowy cal (Neu-Zoll) ma dokładnie 1 cm, a mila z tego rozporządzenia stoi jako mila niemiecka (7,5 km).

Bawaria ujednoliciła miary rozporządzeniem z 28 lutego 1809 roku, a ustawą z 29 kwietnia 1869 roku przeszła na system metryczny od 1872 roku i ustaliła stopę bawarską na 0,291859206 m. Mila bawarska miała przed 1811 rokiem 25 406 stóp, a w latach 1811–1871 25 600 stóp[43]. Mila geograficzna (niemiecka) to piętnasta część stopnia równika[41], więc liczy się ją inaczej niż mile krajowe.

W zaborze austriackim obowiązywały miary wiedeńskie. Wiedeński sążeń (Klafter) wprowadził w Austrii patent Marii Teresy z 1756 roku, a ustawa z 23 lipca 1871 roku wprowadziła od 1 stycznia 1876 roku system metryczny i ustaliła sążeń na dokładnie 1,89648384 m. Sążeń miał 6 stóp, stopa 12 cali, pręt 10 stóp, a mila austriacka 4 000 sążni. Łokieć wiedeński ustalono w 1871 roku na 777,55842 mm, a łokieć sukienniczy wyryty w wiedeńskiej katedrze św. Szczepana ma 776 mm[44]. W Galicji łokieć wiedeński miał według Biuletynu GUM 77,756 cm, a stopa 31,608 cm[1]. Odcinek 100 sążni wiedeńskich to 189,648384 m.

Szwajcaria

W 1835 roku dwanaście kantonów szwajcarskich zawarło konkordat o wspólnych miarach, wprowadzony w latach 1838–1839. System opierał się na metrze: stopa miała 30 cm i dzieliła się dziesiętnie na 10 cali i 100 linii, sążeń miał 6 stóp, czyli 1,8 m, pręt 10 stóp, a godzina drogi (Wegstunde) 16 000 stóp, czyli 4,8 km. Metr, litr i gram weszły w Szwajcarii ostatecznie w styczniu 1877 roku[45].

Czechy

Łokieć czeski, nazywany też praskim, ustanowiono dla całego Królestwa Czeskiego w 1268 roku za Przemysła Ottokara II, a jego wzorzec umieszczono później przy bramie ratusza nowomiejskiego w Pradze. Łokieć dzielił się na 3 piędzi i 30 palców, a sążeń miał 3 łokcie[46]. W 1765 roku, za Marii Teresy, Czechy przejęły miary austriackie[47]. Długie miary polne nazywano provazcami: przed 1541 rokiem provazec miał 42 łokcie, a później 52 łokcie[48]. Od piędzi pochodzi czeski zwrot „neustoupit ani o píď”, czyli nie ustąpić ani o krok[47].

Szwecja i Norwegia

Przed 1889 rokiem mila szwedzka miała 18 000 łokci, czyli ok. 10 689 m, a norweska ok. 11 298 m. W 1889 roku obie zastąpiła mila o długości 10 km[8].

Przed wprowadzeniem systemu metrycznego Francja liczyła sążniem (toise), który od 1668 roku wyznaczał wzorzec Châtelet w Paryżu[22]. Sążeń miał 6 stóp królewskich (pied du roi), stopa 12 cali, cal 12 linii, a linia 12 punktów. Metr ustalono w 1799 roku na 443,296 linii paryskich[22], dlatego przelicznik liczy wszystkie te jednostki dokładnie z tej relacji: stopa paryska (pied du roi) to ok. 32,4839 cm, a sążeń paryski (toise) ok. 1,94904 m.

Mil było we Francji kilka. Dawna mila paryska (lieue ancienne) miała 10 000 stóp i była milą urzędową do 1674 roku, a potem mila paryska miała 2 000 sążni. W 1737 roku powstała mila pocztowa (lieue des Postes) o długości 2 200 sążni i mila taryfowa (lieue tarifaire), według której liczono przewóz zboża, o długości 2 400 sążni[22]. Pręty miały 18, 20 albo 22 stopy: pręt królewski (perche du roi), pręt zwykły (perche ordinaire) i pręt leśny (perche d’arpent)[22].

Gdy ludzie nie chcieli przejść na metr, dekret z 12 lutego 1812 roku dopuścił w handlu detalicznym miary usualne, które miały stare nazwy, ale wartości dopasowane do systemu metrycznego[22]. Sążeń usualny miał dokładnie 2 m, stopa jedną trzecią metra, a łokieć usualny 1,2 m, więc łatwo je odróżnić od dawnych: łokieć usualny (aune usuelle) to 120 cm, a łokieć paryski (aune) ok. 118,8 cm.

W Quebecu francuskie miary przetrwały w opisach gruntów. Kanadyjska ustawa o miarach podaje stopę francuską jako 12,789 cala angielskiego, a z niej pręt (perche) o długości 18 stóp i arpent o długości 180 stóp[49]. Arpent to 58,471308 m, więc działka szeroka na 3 arpenty ma 175,413924 m.

Podstawą hiszpańskich miar była vara, a w każdym regionie miała inną długość: od 0,768 m w Teruel do 0,912 m w Alicante[50]. Hiszpańskie tablice z 1852 roku przeliczają na metry varę kastylijską z Burgos, która trafiła też do Ameryki Hiszpańskiej, i z niej wynikały pozostałe miary: stopa (pie) to trzecia część vary, piędź (palmo) czwarta, a łokieć (codo) połowa, sążeń (braza) miał 2 vary, a estadal 4 vary[51]. Vara kastylijska ma 83,5905 cm, a Hiszpania zastąpiła te miary metrem ustawą z 19 lipca 1849 roku[52].

Legua prawna (legua legal) miała 5 000 var kastylijskich i służyła w sądach do określania wielkości działek. W 1769 roku rozporządzenie królewskie kazało oznaczać drogi słupami leguowymi z leguą 8 000 var, liczoną od Puerta del Sol w Madrycie[53]. Dlatego na liście stoją osobno legua legalna, legua drogowa (8000 var) i legua zwykła (20 000 stóp).

W Ameryce Łacińskiej vara żyła własnym życiem. Meksyk przyjął system metryczny dekretem z 15 marca 1857 roku[54], a legua meksykańska miała 5 000 var[54]. W prowincji Buenos Aires od 1857 roku vara miała 0,866 m, a legua 40 cuadras, czyli 6 000 var, a w Kolumbii do połowy XIX wieku używano legui granadyjskiej o długości 5 km[53]. W Teksasie varą mierzono grunty w hiszpańskich i meksykańskich nadaniach ziemi, a vara teksańska ma w przybliżeniu 33⅓ cala[55].

W Salwadorze vara nie zniknęła: choć system metryczny jest tam obowiązkowy od 1886 roku[53], grunty i nieruchomości nadal mierzy się w varach po 0,835464 m[50]. Bok działki długi na 20 var salwadorskich ma więc 16,70928 m.

Najstarsze portugalskie miary długości to vara, côvado, braça i palmo de craveira. Vara miała 5 piędzi (palmos de craveira), czyli 1,1 m, braça, czyli sążeń, 2 vary, a côvado, czyli łokieć, 0,68 m. Toesa liczyła 6 stóp, a passo geométrico 5 stóp[56]. Portugalia wprowadziła system metryczny dekretem z 13 grudnia 1852 roku, a w Brazylii cesarz Piotr II nakazał przejście na metr dekretem nr 1157 z 26 czerwca 1862 roku[56].

Légua miała kilka długości. W Brazylii okresu kolonialnego liczyła 3 000 sążni (braças), a „légua de sesmaria” była tam miarą powierzchni, równą kwadratowi o boku jednej legui[57]. Przy sążniu 2,2 m daje to 6 600 m[58]. Légua liczona 18 na stopień miała ok. 6 172 m, a légua 20 na stopień, urzędowa légua morska, ok. 5 556 m. W 1855 roku Portugalia ustaliła leguę metryczną o długości 5 000 m[58]. Odległość 10 léguas kolonialnych to 66 km.

Przed zjednoczeniem każde państwo włoskie, a często każda prowincja, miało własne miary. Ustawa z 28 lipca 1861 roku rozciągnęła system metryczny na całe Królestwo Włoch. Każdy, czyje wagi i miary podlegały corocznej kontroli, musiał trzymać na widoku przeliczenie nowych miar na dawne, a gminy miały je wywieszać na targach i jarmarkach. Urzędowe tablice tych przeliczeń rząd wydał dopiero w 1877 roku, po dwunastu latach zbierania i sprawdzania danych[59]. Z nich pochodzą wszystkie włoskie jednostki w przeliczniku.

Łokieć florencki i mediolański

Toskańskie miary porównała z metrem w 1808 roku komisja powołana przez ówczesne władze Toskanii. W 1871 roku komisja we Florencji szukała dawnych wzorców, ale odnalazła tylko podwójny łokieć (passetto), więc przeliczyła na nowo pomiary z 1808 roku. Dla łokcia wyszło jej 0,583416 m w temperaturze 0°C i 0,583610 m w temperaturze 18,5°C, a komisja z 1808 roku podała 0,583626 m. Komisja uznała, że w handlu ta różnica nie ma znaczenia, a liczby z 1808 roku od lat stoją w umowach, więc tablice podają je skrócone do czterech cyfr: 0,5836 m[59]. Z tej wartości przelicznik liczy łokieć florencki (braccio).

Łokieć mediolański (braccio) miał ok. 59,4936 cm i dzielił się na 12 uncji (once)[59], więc był o ok. 1 cm dłuższy od florenckiego. Kupon na 10 łokci mediolańskich to ok. 5,94936 m.

Stopa wenecka, stopa liprandzka i trabucco

W Wenecji Euganejskiej budowniczowie i mierniczy liczyli stopą wenecką (piede da fabbrica e da terra), która miała ok. 34,7735 cm i dzieliła się na 12 uncji. Pięć stóp tworzyło krok (passo), a tysiąc kroków milę wenecką[59].

W Piemoncie podstawą była stopa liprandzka (piede liprando), dzielona na 12 uncji, a sześć takich stóp tworzyło trabucco, z którego wywodzono też miary powierzchni i objętości. Milę piemoncką liczono jako 800 trabucco. W 1818 roku w Turynie lekko zmieniono miary piemonckie: stopa urosła z 0,513766 m do 0,514403 m, a trabucco z 3,082596 m do 3,086420 m. Część gmin została jednak przy dawnych wartościach[59], dlatego przelicznik liczy ze stopy sprzed 1818 roku i pokazuje pod polami zakres obu wartości.

Piędź, canna i mila w Neapolu i na Sycylii

W Królestwie Obojga Sycylii po ustawie z 1840 roku canna miała 10 piędzi (palmi), czyli ok. 2,645503 m, a milę urzędową tworzyło 700 canne. Przed 1840 rokiem canna miała 8 piędzi[59]. Mila neapolitańska wychodzi więc ok. 1 851,85 m, prawie tyle samo co mila włoska (60 na stopień), którą Sardynia od 1823 roku stosowała przy budowie dróg. Wcześniej sardyńskie drogi mierzono dawną milą rzymską o długości 1 481,481 m, a w codziennym życiu odległości podawano w godzinach drogi, liczonych średnio jako 4 km pieszo i 6 km konno[59].

Na Sycylii obowiązywała ustawa z 1809 roku. Piędź sycylijska (palmo) miała ok. 25,8098 cm i dzieliła się na 12 uncji, osiem piędzi tworzyło cannę (ok. 2,064783 m), 16 canne sznur (corda), a 45 sznurów milę[59].

Japońskie shaku ma ok. 30,303 cm, chińskie chi ok. 33,33 cm, a hongkońskie chek 37,1475 cm. Wszystkie trzy zapisuje się tym samym znakiem 尺, więc przy przeliczaniu liczy się to, z jakiego kraju pochodzi tekst. Pole rozpoznaje je po nazwach, np. „6 shaku”, „2 chi” albo „1 chek”.

Shaku, sun i ken

Japonia przystąpiła do konwencji metrycznej w 1885 roku, ale na co dzień nadal mierzono w shaku[60]. Ustawa o miarach z 1891 roku oparła więc tradycyjne jednostki na metrze: shaku to dokładnie 10/33 metra. Z niego wynikają pozostałe jednostki. Sun (寸) to dziesiąta część shaku, bu (分) setna, rin (厘) tysięczna, a mō (毛) dziesięciotysięczna. Jō (丈) ma 10 shaku, ken (間) 6 shaku (ok. 1,818 m), chō (町) 60 ken, a ri (里) 36 chō, czyli ok. 3,927 km. Ta sama ustawa pozwoliła mierzyć tkaniny tradycyjnym kujirajaku, które ma 1,25 zwykłego shaku[61], czyli ok. 37,88 cm.

System metryczny wszedł w Japonii w pełni 1 stycznia 1959 roku, a powierzchnię gruntów i budynków w dawnych jednostkach można było podawać jeszcze do 1966 roku[60]. Dawnych jednostek nie wolno dziś używać w handlu ani w dokumentach, ale dozwolona jest sprzedaż miarek z podziałką odpowiadającą shaku, jeśli liczby przy niej są w jednostkach metrycznych[62]. Shaku przetrwało też w nazwach. Japoński flet shakuhachi nazywa się tak od swojej tradycyjnej długości: jednego shaku i ośmiu sun, czyli niecałych 55 cm[63]. Taki zapis przyjmie także pole: wpis „1 shaku 8 sun” przelicznik policzy jako 1,8 shaku.

Chi, li i chek

Chińska ustawa o miarach z 1929 roku przyjęła system metryczny jako podstawowy, a obok niego tymczasowy system rynkowy oparty na metrze: chi to jedna trzecia metra, a li ma 1 500 chi, czyli dokładnie 500 m. Cun (寸) to dziesiąta część chi, fen (分) setna, a hao (毫) dziesięciotysięczna. Zhang (丈) ma 10 chi, a yin (引) 100 chi[64]. Dwa li to różne jednostki zapisywane innymi znakami: 里 ma 500 m, a 釐 to tysięczna część chi, dlatego na liście stoją jako li (里, 500 m) i li (釐, 1/1000 chi).

W Chińskiej Republice Ludowej rozporządzenie Rady Państwa z 1959 roku uznało system metryczny za podstawowy, ale pozwoliło zachować jednostki rynkowe, do których ludzie przywykli w codziennym życiu[65]. Kolejne rozporządzenie, z 1984 roku, pozwoliło ich używać do 1990 roku i nakazało do końca 1990 roku przejść na legalne jednostki miar[66].

W Hongkongu chińskie jednostki długości są dłuższe. Rozporządzenie o wagach i miarach ustala chek na 0,371475 m, tsun na jedną dziesiątą chek, a fan na jedną dziesiątą tsun[67]. Hongkoński urząd celny do dziś wymienia je wśród często używanych jednostek miar[68].

Podstawą rzymskich miar długości była stopa (pes), która miała ok. 29,6 cm[69]. Rzymianie dzielili ją na 12 cali (uncia), od których pochodzi angielska nazwa cala, albo na 16 palców (digitus). Podział na palce stosowali zwłaszcza architekci i mierniczy i mają go wszystkie zachowane rzymskie miarki stopy[70]. Dłoń rzymska (palmus) to cztery palce, czyli ćwierć stopy, palmipes to stopa i dłoń, a łokieć rzymski (cubitum) półtorej stopy[71].

Odległości mierzono krokami. Krok rzymski (gradus) miał 2,5 stopy, a podwójny krok (passus) 5 stóp, czyli ok. 1,48 m. Pertica, czyli tyczka miernicza, miała 10 stóp, a actus 120 stóp. Tyle wynosiła długość bruzdy, którą woły wyorywały bez zatrzymania na odpoczynek[69].

Mila rzymska i liga galijska

Mila rzymska (mille passus) to tysiąc podwójnych kroków, czyli 5 000 stóp[72]. Przy stopie 0,296 m daje to ok. 1 478 m[69], a przelicznik liczy ok. 1 480 m. Przy rzymskich drogach stały kamienie milowe (milliaria), od których brały się określenia miejsc, np. „ad tertium lapidem”, czyli trzy mile od Rzymu. August postawił na Forum Romanum pozłacaną kolumnę, nazywaną Milliarium Aureum, od której wielkie drogi rozchodziły się do bram miasta[72].

W Galii odległości podawano też w ligach. Liga galijska (leuga) miała 1 500 podwójnych kroków, czyli półtorej mili rzymskiej, a na drogach we Francji znajdowano kamienie z odległościami zapisanymi w ligach[70]. Trasa 10 lig galijskich to ok. 22,2 km.

Grecy też liczyli od stopy (pous), ale jej długość zależała od miejsca: stopa używana w architekturze miała 0,294–0,296 m albo 0,326 m, olimpijska 0,320 m, a eginecka 0,333 m. Stopa dzieliła się na 4 dłonie (palaistē) i 16 palców (daktylos). Piędź (spithamē) miała 12 palców, łokieć (pēchys), przejęty z Egiptu, półtorej stopy, a sążeń (orgyia), mierzony rozpiętością ramion, 6 stóp. Pletron, czyli długość bruzdy, po której woły musiały odpocząć, miał 100 stóp[73]. Przelicznik liczy te jednostki od stopy ok. 30,8 cm, czyli od stadionu attyckiego o długości 185 m.

Stadion

Stadion miał 600 stóp, więc w każdym mieście miał inną długość: od 165 m w Istmii do 192,27 m w Olimpii[74]. Dla stadionu attyckiego Biuletyn GUM podaje 185 m[1], a przy stopie attyckiej 0,296 m wychodzi 177,6 m[73]. Dlatego na liście są trzy stadiony: stadion olimpijski, stadion attycki i stadion Eratostenesa.

Stadionem posłużył się Eratostenes, gdy w III wieku p.n.e. mierzył obwód Ziemi. Przyjął, że z Syene, czyli dzisiejszego Asuanu, do Aleksandrii jest 5 000 stadionów, a tę odległość urzędnicy faraonów wyliczyli z czasu, w jakim pokonywały ją wielbłądy. Nie wiadomo, czy Eratostenes liczył stadionem egipskim (157,5 m), czy attyckim (185 m), więc jego wynik to w przeliczeniu 39 690 km albo 46 620 km[1]. Wynik przy krótszym stadionie różni się o niecałe 400 km od obwodu Ziemi na równiku, który ma 40 075 km[75].

Parasanga

Od Persów Grecy przejęli parasangę. Herodot pisał, że ma ona 30 stadionów i jest połową egipskiego schoinosu, a Ksenofont liczył ją tak samo. Agatiasz w VI wieku n.e. podał, że Persowie jego czasów liczą parasangę jako 21 stadionów[76]. Przy 30 stadionach parasanga ma 5,3 km, jeśli liczyć stadion attycki jako 177,6 m, albo 5,7 km przy stadionie olimpijskim, ale Kenneth Mason z Królewskiego Towarzystwa Geograficznego wyliczył w 1920 roku, że w relacjach Ksenofonta z Babilonii parasanga miała tylko ok. 3,9 km[77]. Przelicznik liczy ok. 5,5 km.

Najwcześniejsze zachowane dowody użycia znormalizowanej miary pochodzą z Egiptu. Łokieć królewski (meh niswt) był w użyciu już za faraona Dżera, ok. 3000 roku p.n.e., i za Dżesera, ok. 2700 roku p.n.e. Miał 7 dłoni, czyli 28 palców, i ok. 52,5 cm, a łokieć krótki (meh nedjes) 6 dłoni, czyli 24 palce, i ok. 45 cm[1].

Długości ujednolicano wzorcami łokcia podzielonymi na dłonie i palce. Takie wzorce znaleziono m.in. w grobowcu Mai, skarbnika Tutanchamona, w Sakkarze i w grobowcu Cha w Tebach, a mają ok. 52,5 cm. Pola mierzono sznurami z węzłami, co pokazuje malowidło w grobowcu Menny w Tebach. Dłoń miała 4 palce, remen 20 palców, khet 100 łokci królewskich, czyli ok. 52,5 m, a iteru, miara odległości na rzece, 20 000 łokci[78].

Mezopotamia

Jeszcze starszy wzorzec znaleziono w Mezopotamii: przedmiot odkryty w 1916 roku w Nippur, datowany na 2650 rok p.n.e., to prawdopodobnie wzorzec łokcia sumeryjskiego o długości ok. 51,86 cm[1]. Łokieć (kuš) dzielił się na 30 palców (šu-si), trzcina (gi) miała 6 łokci, a pręt (nindan) 12 łokci[79]. Najdłuższą miarą odległości było bēru, które miało ponad 10 km. To samo słowo oznaczało dwunastą część doby, czyli podwójną godzinę: w jednym z akadyjskich listów czytamy, że piętnastego dnia miesiąca nisannu dzień i noc były równe i miały po sześć podwójnych godzin[80]. Na liście stoi ono jako bēru (podwójna godzina), a przelicznik liczy je jako 21 600 łokci[79], czyli ok. 11 km.

Biblia podaje długości w łokciach, piędziach, dłoniach i palcach, ale nigdzie nie mówi, ile miał łokieć. Hebrajski łokieć (ammah) dzielił się na 2 piędzi (zeret), piędź na 3 dłonie (tefach), a dłoń na 4 palce (ezba), więc łokieć miał 24 palce[81]. Jewish Encyclopedia ocenia go na 495 albo 525 mm[81], a niemiecki leksykon biblijny WiBiLex na ok. 44–45 cm i zaznacza, że przeliczenia miar Starego Testamentu mogą się różnić o 5–10% albo więcej[82]. Przelicznik liczy łokieć biblijny jako ok. 45,7 cm, a pod polami pokazuje zakres od 44 do 52,5 cm.

Arka Noego miała według Księgi Rodzaju 300 łokci długości, 50 łokci szerokości i 30 łokci wysokości (Rdz 6,15)[83]. Przypisy angielskiego przekładu NIV przeliczają jej długość na ok. 450 stóp albo ok. 135 m[84], a przelicznik daje dla 300 łokci biblijnych ok. 137 m. Samo „300 łokci” pole czyta jako łokcie koronne, więc wpisz „300 łokci biblijnych” albo wybierz łokieć biblijny z listy. Goliat był według Pierwszej Księgi Samuela wysoki na sześć łokci i jedną piędź (1 Sm 17,4)[83]. Sześć i pół łokcia biblijnego to ok. 2,97 m.

Dłoń, palec i łokieć Ezechiela

Polskie przekłady nazywają mniejsze miary różnie. Listwę wokół stołu z Księgi Wyjścia (Wj 25,25) Biblia Tysiąclecia opisuje jako szeroką „na cztery palce”[83], a Biblia Warszawska „na piędź”[85]. W tym wersecie stoi hebrajska dłoń, czyli szósta część łokcia, ok. 7,5 cm[82]. Kolumny świątyni z Księgi Jeremiasza (Jr 52,21) były grube na cztery palce[83], a palec to ok. 1,9 cm[82]. Pole przyjmie oba zapisy: „4 palce” i „2 dłonie” policzy jako miary biblijne.

Prorok Ezechiel opisuje pręt mierniczy na sześć łokci, „liczony po łokciu i po jednej piędzi” w przekładzie Biblii Tysiąclecia[83] albo „liczonych po łokciu i dłoni” w Biblii Warszawskiej[85] (Ez 40,5). Chodzi o łokieć dłuższy od zwykłego o dłoń, czyli w proporcji 7 do 6[81]. Taki łokieć miałby ok. 52 cm, prawie tyle co egipski łokieć królewski[82]. Przelicznik liczy łokieć długi (Ezechiela) jako ok. 53,3 cm, a pręt mierniczy (trzcina), czyli sześć takich łokci, jako ok. 3,2 m. Rabini liczyli inaczej: według obliczeń Zuckermanna łokieć talmudyczny miał 6 dłoni po 9,34 cm, czyli ok. 56 cm[81], i tyle liczy dla niego przelicznik.

Droga szabatowa, stadion i mila w Nowym Testamencie

Góra Oliwna leżała według Dziejów Apostolskich w odległości drogi szabatowej od Jerozolimy (Dz 1,12)[83], a Biblia Warszawska nazywa tę odległość drogą na jeden sabat[85]. Była to najdalsza odległość, jaką Żyd mógł przejść w szabat w jedną stronę od domu, czyli 2 000 łokci[81]. Przelicznik liczy drogę szabatową jako ok. 914 m, a przy łokciu talmudycznym wychodzi ok. 1 120 m[81].

Nowy Testament używa też miar greckich i rzymskich. Emaus było oddalone od Jerozolimy o sześćdziesiąt stadiów (Łk 24,13)[83], czyli przy stadionie attyckim ok. 11,1 km. Taką długość stadionu potwierdza Druga Księga Machabejska: Scytopolis leży według niej o sześćset stadiów od Jerozolimy[83], a 600 stadionów po 185 m to prawie dokładnie rzeczywiste 110 km[82].

W Kazaniu na górze (Mt 5,41) Biblia Tysiąclecia mówi o tysiącu kroków[83], a Biblia Warszawska o mili[85]. Oba przekłady oddają rzymską milę, czyli tysiąc podwójnych kroków[72], która ma ok. 1 480 m. Podczas burzy przed rozbiciem statku Pawła żeglarze zmierzyli sondą dwadzieścia, a potem piętnaście sążni głębokości (Dz 27,28)[83], czyli przy sążniu greckim ok. 37 m i ok. 27,8 m.

Dzień drogi, który przeszli rodzice Jezusa w drodze powrotnej z Jerozolimy (Łk 2,44)[83], nie miał stałej długości. Talmud liczy go jako dziesięć parasang, czyli 80 000 łokci[81], a WiBiLex szacuje dzień podróży na 10–40 km, zależnie od tego, czy szło się pieszo, czy jechało na zwierzęciu[82]. Przelicznik liczy dzień drogi według Talmudu, czyli ok. 37 km.

Punkt paryski ma dokładnie dwie trzecie centymetra. W tej jednostce podaje się rozmiary butów w Polsce i większości krajów Europy kontynentalnej: numer buta to długość kopyta, na którym go zrobiono, w punktach paryskich. Kopyto jest o 2–2,5 punktu dłuższe od stopy[86], więc but w rozmiarze 38 ma kopyto długości ok. 25,33 cm i pasuje na stopę długości ok. 24 cm.

Smoot to żartobliwa jednostka z amerykańskiego uniwersytetu MIT. W październiku 1958 roku koledzy z bractwa studenckiego kładli Olivera Smoota, który miał 5 stóp i 7 cali wzrostu, wzdłuż mostu przy Massachusetts Avenue między Bostonem a Cambridge. Most miał 364,4 smoota „plus minus ucho”[87], czyli ok. 620,1 m, a jeden smoot to 170,18 cm.